به گزارش رسانه پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد (فرنا)؛ دادههای آماریِ تجمیعی و روندپژوهیهای انجامشده بر روی عملکرد پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، از شکلگیری یک نظام تأمین مالی قدرتمند و تغییری بنیادین در آرایش خروجیهای علمی خبر میدهد. بر اساس مستندات مالی و نمودارهای عملکردی، دانشگاه موفق شده است با جذب رقم قابلتوجه ۱۷۵۰ میلیارد ریال در سرفصل «قراردادهای ارتباط با صنعت و جامعه»، سهم درآمدهای اختصاصی پژوهش را به شدت افزایش دهد. همزمان، رصد آمارهای سال ۱۴۰۴ نشاندهنده وقوع یک جهش آماری نادر در تاریخچه این دانشگاه است؛ جایی که «همایشها» و «کرسیهای پژوهشی» با ثبت رکوردهای دو رقمی (نزدیک به ۸۰ مورد)، گوی سبقت را از سایر قالبهای متداول ربودهاند. در کنار این موارد، مدیریت و جذب ۴۳۰ میلیارد ریال اعتبار از بنیاد علم ایران و تخصیص ۳۹۰ میلیارد ریال پژوهانه جامع، اضلاع دیگر این موفقیت پژوهشی را تکمیل کردهاند.
غلبه درآمدهای صنعتی
بررسی لایههای مختلف تأمین اعتبار در دانشگاه فردوسی مشهد، گویای آن است که استراتژی مالی پژوهش در این مرکز علمی، از تکیه صرف به بودجههای دولتی عبور کرده و به سمت مدلهای کارفرمامحور حرکت کرده است. طبق نمودارهای دایرهای که سهمبندی کلان اعتبارات را به تصویر میکشند، «قراردادهای ارتباط با صنعت و جامعه» با حجمی معادل ۱۷۵۰ میلیارد ریال، به عنوان سنگینترین وزنه در ترازوی مالی دانشگاه عمل میکند. این رقم که فاصله معناداری با سایر سرفصلهای اعتباری دارد، نشاندهنده حجم گستردهای از پروژههای تقاضامحور است که توسط اعضای هیئتعلمی دانشگاه فردوسی مشهد با بخشهای صنعتی، اجرایی و خصوصی کشور منعقد شده است.
«بر اساس دادههای تجمیعی، مجموع اعتبارات مصوب و جذبشده از این نهاد بالادستی، در کل دوره بررسی به رقم ۴۳۰ میلیارد ریال رسیده است. در نمودار توزیع سهگانه اعتبارات (قراردادهای صنعتی، پژوهانه جامع و بنیاد علم ایران)، رقم ۲۹۰ میلیارد ریال بهعنوان بخشی از همین اعتبارات و مربوط به یک برش زمانی مشخص یا واریزیهای قطعی نمایش داده شده است؛ موضوعی که نشاندهنده جریان مستمر و مرحلهای نقدینگی از سوی بنیاد علم به سمت دانشگاه است.»
ضلع سوم این مثلث مالی، «پژوهانه جامع» است که با اعتباری بالغ بر ۳۹۰ میلیارد ریال، نقش حمایتی درونی دانشگاه را ایفا میکند. مقایسه این سه عدد (۱۷۵۰، ۴۳۰ و ۳۹۰ میلیارد ریال) به وضوح نشان میدهد که اقتصاد پژوهش در دانشگاه فردوسی مشهد، با ضریبی بیش از ۴ برابر، به سمت تعاملات بیرون دانشگاهی و حل مسائل جامعه و صنعت گرایش پیدا کرده است.
اولویت با کدام پژوهشهاست؟
«واکاوی دقیق و جزئینگرانه در نحوه هزینهکرد بخشی از اعتبارات بنیاد علم ایران در دوره مورد بررسی، جزئیات جالبی از اولویتهای پژوهشی دانشگاه را آشکار میسازد؛ بخشی که سهم عمدهای از کل ۴۳۰ میلیارد ریال اعتبارات مصوب این نهاد را شامل میشود.»
طبق آمار، سرفصل «طرح پژوهشی» با جذب دقیق ۱۳۲ میلیارد و ۲۸۲ میلیون ریال، پرهزینهترین بخش از فعالیتهای مورد حمایت بنیاد علم بوده است. این عدد نشان میدهد که علیرغم رشد سایر قالبها، همچنان انجام پژوهشهای اصیل در قالب طرحهای مصوب، هسته مرکزی فعالیتهای علمی اعضای هیئتعلمی را تشکیل میدهد.
پس از طرحهای پژوهشی، دومین اولویت ریالی دانشگاه به «توسعه سرمایه انسانی در سطح پسادکتری» اختصاص یافته است. دادهها حاکی از آن است که مبلغ ۷۹ میلیارد و ۴۸۵ میلیون ریال صرف حمایت از پژوهشگران پسادکتری شده است. این سرمایهگذاری سنگین بر روی دوره پسادکتری، بیانگر رویکرد دانشگاه فردوسی مشهد در جذب نخبگان جوان و استفاده از ظرفیت فارغالتحصیلان دکتری برای پیشبرد اهداف علمی است.
در رتبههای بعدیِ توزیع ریالی، «رسالههای دکتری» قرار دارند که اعتباری معادل ۴۱ میلیارد و ۲۶۰ میلیون ریال را به خود اختصاص دادهاند. همچنین «گرنتهای پژوهشی» با جذب ۲۴ میلیارد ریال و «گرنتهای مجتمع» با ۸ میلیارد ریال، بخشهای دیگر این کیک بودجه را تشکیل میدهند. سهم «پایاننامههای دانشجویی» (در مقطع کارشناسی ارشد) نیز در این میان ۴۵۰ میلیون ریال بوده است که نشاندهنده تمرکز بیشتر اعتبارات بنیاد بر مقاطع تحصیلی بالاتر (دکتری و پسادکتری) است.
سال ۱۴۰۴؛ نقطه عطف آماری و تغییر پارادایم فعالیتها
اما شاید مهمترین بخش از دادههای استخراجشده، مربوط به نمودارهای خطی روند زمانی باشد که وضعیت را تا سال ۱۴۰۴ رصد کردهاند. این نمودارها از وقوع یک تغییر رفتار ناگهانی و معنادار در سال ۱۴۰۴ خبر میدهند که میتوان از آن به عنوان «تغییر پارادایم» در خروجیهای پژوهشی دانشگاه یاد کرد.
برخلاف سالهای گذشته که منحنیها روندی نسبتاً ملایم یا نوسانی داشتند، در سال ۱۴۰۴ دو شاخص «همایشها» و «کرسیهای پژوهشی» به شکلی زیادی صعود کردهاند.
طبق نمودار خطی مربوط به همایشها، تعداد مصوبات این حوزه که در سالهای قبل اغلب تکرقمی یا بسیار محدود بود، در سال ۱۴۰۴ به رکورد حدود ۸۰ مورد رسیده است. این جهش نشان میدهد که دانشگاه در این سال، سیاستگذاری کلانی را برای برگزاری رویدادهای علمی، کنفرانسهای ملی و بینالمللی و گردهماییهای تخصصی دنبال کرده است.
همراستا با این شاخص، نمودار «کرسیهای پژوهشی» و نظریهپردازی نیز رفتاری مشابه را نشان میدهد. این شاخص نیز در سال ۱۴۰۴ با شیبی بسیار تند صعود کرده و به عدد تقریبی ۷۸ مصوبه دست یافته است. ثبت چنین رکوردی در حوزه کرسیهای نظریهپردازی، گویای توجه ویژه دانشگاه فردوسی مشهد به مباحث نظری، نقد و مناظرههای علمی و تولید دانش در مرزهای نظریه است.
وضعیت طرحهای پژوهشی و پسادکتری در سال ۱۴۰۴
در کنار جهش همایشها و کرسیها، بررسی وضعیت سایر قالبهای حمایتی در سال ۱۴۰۴ نیز حاوی نکات مهمی است. نمودار روند «طرحهای پژوهشی» نشان میدهد که این شاخص پس از یک دوره نوسان، در سال ۱۴۰۴ مجدداً روند صعودی به خود گرفته و به حدود ۵۵ مصوبه رسیده است. اگرچه این عدد کمتر از رکورد همایشها و کرسیهاست، اما همچنان نشاندهنده پویایی هسته اصلی پژوهش در دانشگاه است.
همچنین نمودار مربوط به «طرحهای پسادکتری» نیز در سال ۱۴۰۴ عددی در حدود ۳۵ مورد را نشان میدهد. با توجه به اینکه طرحهای پسادکتری نیازمند تأمین اعتبار مالی قابلتوجه (همانطور که در بخش ریالی اشاره شد، حدود ۸۰ میلیارد ریال) هستند، حفظ این تعداد از جذب پژوهشگر پسادکتری نشاندهنده عزم دانشگاه برای حفظ کیفیت پژوهش در کنار کمیت آن است.
نگاهی به آمار تجمیعی و فراوانی کل
برای تکمیل تصویر عملکرد پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، نگاهی به نمودارهای دایرهای «تعداد کل مصوبات» (فارغ از سال) ضروری است. در نمای کلی و تاریخی، «طرحهای پژوهشی» با مجموع ۱۷۱ مورد مصوب، همچنان پرتکرارترین قالب فعالیت در بنیاد علم ایران بودهاند. این آمار نشان میدهد که با وجود جهشهای مقطعی در سایر حوزهها، بدنه اصلی فعالیتهای اعضای هیئتعلمی در طول زمان بر محور اجرای طرحهای تحقیقاتی استوار بوده است.
در رتبه دوم فراوانی کل، «طرحهای پسادکتری» با ۱۰۹ مورد قرار دارد که عدد بسیار قابلتوجهی برای یک دانشگاه محسوب میشود و نشاندهنده ظرفیت بالای جذب محقق در این مرکز است. «رسالههای دکتری» نیز با ۴۹ مورد ثبتشده، جایگاه سوم را در آمار تجمیعی به خود اختصاص دادهاند. در بخشهای دیگر، آمارها نشاندهنده ثبت ۷ مورد گرنت پژوهشی، ۶ مورد طرح بینالملل و اعداد کمتر برای سایر قالبهاست.
در مجموع، گزارش عملکرد پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد بر پایه اسناد تصویری و نموداری ارائهشده، حکایت از مجموعهای دارد که از یکسو با جذب ۱۷۵۰ میلیارد ریال اعتبار صنعتی، پایههای اقتصادی خود را مستحکم کرده و از سوی دیگر با مدیریت ۴۳۰ میلیارد ریال بودجه بنیاد علم، پژوهشهای بنیادین و توسعهای را حمایت کرده است. اما فراتر از مباحث مالی، سال ۱۴۰۴ برای این دانشگاه سالی متفاوت بوده است؛ سالی که با ثبت رکوردهای ۸۰ و ۷۸ تایی در همایشها و کرسیهای پژوهشی، تراز فعالیتهای ترویجی و نظریهپردازی دانشگاه را به سطحی جدید ارتقا داده و همزمان با حفظ جریان طرحهای پژوهشی و پسادکتری، توازنی نوین میان «تولید علم»، «ترویج علم» و «کاربست علم» ایجاد کرده است
دیدگاهها